Alqı-satqı müqaviləsi Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə görə satıcının əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcının isə əvəzində müəyyən pul məbləğini ödəməyi öhdəsinə götürdüyü razılaşmadır. Bu müqavilə növü mülkiyyət hüququnun ötürülməsini təmin edən əsas hüquqi vasitədir.
Bu bələdçidə alqı-satqı müqaviləsinin necə düzgün hazırlandığını, hansı şərtlərin mütləq olmalı olduğunu, daşınmaz əmlak alqı-satqısı üçün notarial tələbləri və elektron formada bağlanmasını ətraflı izah edirik. Ümumi müqavilə anlayışı üçün Müqavilə nədir bələdçimizə baxa bilərsiniz.
Alqı-satqı müqaviləsinin tərifi
Alqı-satqı müqaviləsinin mahiyyəti mülkiyyət hüququnun satıcıdan alıcıya keçməsidir. Bu müqavilə hüquqi münasibətlərin şəffaf və etibarlı tənzimlənməsi üçün vacibdir. Onun hüquqi əsasları Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi və digər normativ aktlarla tənzimlənir.
Tərəflər
Alqı-satqı müqaviləsində iki əsas tərəf var:
- Satıcı - əşyanı təhvil verən və ona görə pul alan tərəf. Fiziki və ya hüquqi şəxs ola bilər.
- Alıcı - əşyanı qəbul edən və əvəzində ödəniş edən tərəf.
Hər iki tərəf hüquq qabiliyyətli olmalıdır. Yəni 18 yaşına çatmış və qanunla məhdudlaşdırılmamış fiziki şəxs və ya qeydiyyatdan keçmiş hüquqi şəxs olmalıdır.
Müqavilənin predmeti
Alqı-satqı müqaviləsinin predmeti müxtəlif əşyalar ola bilər:
- Daşınar əşyalar (avtomobil, texnika, məişət malları)
- Daşınmaz əmlak (mənzil, ev, torpaq, kommersiya obyekti)
- Qiymətli kağızlar və paylar
- Əqli mülkiyyət obyektləri
- Müəssisənin payı və ya tam müəssisə
Predmet konkret, müəyyən edilə bilən və qanunla dövriyyəyə icazə verilən olmalıdır.
Alqı-satqı müqaviləsinin növləri
1. Pərakəndə alqı-satqı müqaviləsi
Sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirən satıcılar tərəfindən məişət və şəxsi istifadə üçün mallara tətbiq olunur. Mağazadan mal alarkən faktiki olaraq bu müqavilə bağlanılır.
2. Mal göndərmə (təchizat) müqaviləsi
Sahibkarlıq məqsədilə əmlak almaq və satmaq üçün bağlanır. Mallar partiyalarla müəyyən müddət ərzində göndərilir. B2B münasibətlərində geniş istifadə olunur.
3. Daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi
Mənzil, ev, torpaq, kommersiya obyekti üzərində bağlanır. Notarial təsdiq və Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestrində qeydiyyat tələb edir.
4. Avtomobilin alqı-satqı müqaviləsi
Avtomobil üzərində mülkiyyət hüququnun ötürülməsi üçün bağlanır. Mülki Məcəlləyə görə notarial təsdiq tələb olunur.
5. Müəssisədəki payın alqı-satqı müqaviləsi
MMC, ASC kimi hüquqi şəxslərdə payın və ya səhmlərin satılması üçün bağlanır. Korporativ razılıqlar və qeydiyyat tələb edir.
Məcburi şərtlər
Alqı-satqı müqaviləsində mütləq olmalı olan şərtlər:
- Predmet - satılan əşyanın dəqiq təsviri (marka, model, miqdar, keyfiyyət göstəriciləri)
- Qiymət - ümumi məbləğ rəqəm və yazı ilə, valyuta dəqiqləşdirilməklə
- Ödəniş qaydası - tam ödəniş, avans, hissə-hissə, ödəniş üsulu (nağd, köçürmə)
- Təhvil-təslim - əşyanın harada, nə vaxt və hansı şəkildə təhvil ediləcəyi
- Mülkiyyət hüququnun keçidi - hansı andan alıcıya keçəcəyi
- Risklərin keçidi - təsadüfi məhv olma və zədələnmə risklərinin kimə keçdiyi
- Keyfiyyət təminatı - garantiya müddəti və şərtləri
- Tərəflərin məsuliyyəti - öhdəliklərin pozulmasına görə sanksiyalar
Müqavilənin forması
Alqı-satqı müqaviləsinin forması predmetdən və qiymətdən asılı olaraq dəyişir.
Şifahi forma
Yalnız aşağı dəyərli məişət əşyaları üçün uyğundur. Mübahisələrin həllində sübut çətinliyi var.
Sadə yazılı forma
Daşınar əmlakın əksər hallarda alqı-satqısı üçün uyğundur. Tərəflər arasında imzalanmış sənəddir.
Notarial təsdiq
Aşağıdakı hallarda notarial təsdiq mütləqdir:
- Daşınmaz əmlakın alqı-satqısı (mənzil, ev, torpaq)
- Avtomobillərin alqı-satqısı
- MMC-də payın alqı-satqısı
- Qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallar
Elektron forma
Möhkəmləndirilmiş elektron imza ilə imzalanmış alqı-satqı müqaviləsi kağız müqavilə ilə eyni hüquqi qüvvəyə malikdir. İstisna - qanunla notarial təsdiq tələb olunan hallarda. Ətraflı: elektron imza bələdçisi.
Daşınmaz əmlak alqı-satqısı: xüsusi qaydalar
Daşınmaz əmlak satışı zamanı aşağıdakı sənədlər tələb olunur:
- Mülkiyyət hüququnu təsdiq edən sənəd (çıxarış, kupça)
- Satıcı və alıcının şəxsiyyət vəsiqəsi
- Texniki pasport (daşınmaz əmlakın)
- Borc olmadığına dair arayışlar (kommunal, vergi)
- Notarial olaraq tərtib edilmiş alqı-satqı müqaviləsi
- Dövlət rüsumunun ödənilməsini təsdiq edən sənəd
Müqavilə bağlandıqdan sonra mülkiyyət hüququ Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestrində qeydə alınmalıdır. Yalnız bu qeydiyyatdan sonra mülkiyyət hüququ alıcıya keçmiş sayılır.
Alqı-satqı müqaviləsi necə hazırlanır: addım-addım
- Predmeti dəqiqləşdirin - əşyanın tam təsviri, sənədləri yoxlayın
- Tərəfləri identifikasiya edin - şəxsiyyət sənədləri, VÖEN, FİN
- Qiymət və ödəniş şərtlərini razılaşdırın
- Müqavilə şablonu seçin - və ya hüquqi cəhətdən yoxlanmış şablonumuzu istifadə edin
- Bütün məcburi şərtləri doldurun
- Sənədi yoxlayın - mətndə səhv və ya boşluq olmadığına əmin olun
- İmzalayın - elektron və ya əl ilə (notarial təsdiq tələb olunarsa, notariusda)
- Qeydiyyatdan keçirin - daşınmaz əmlak üçün dövlət reyestrində
Tez-tez verilən suallar
Alqı-satqı müqaviləsi notarial təsdiqsiz etibarlıdırmı?
Daşınar əşyaların alqı-satqısında bəli, sadə yazılı forma kifayətdir. Daşınmaz əmlak, avtomobil və MMC payı üçün notarial təsdiq mütləqdir, əks halda müqavilə etibarsız sayılır.
Alqı-satqıdan sonra ödəniş edilmədikdə nə etmək olar?
Satıcı müqavilədə nəzərdə tutulmuş sanksiyaları tələb edə bilər (peniya, cərimə) və ya məhkəmə qaydasında ödənişin alınmasını tələb edə bilər. Bəzi hallarda müqavilədən imtina edib əşyanı geri qaytarmaq da mümkündür.
Onlayn alqı-satqı müqaviləsi hüquqi qüvvəyə malikdirmi?
Bəli, möhkəmləndirilmiş elektron imza ilə imzalanmış alqı-satqı müqaviləsi tam hüquqi qüvvəyə malikdir. İstisna olaraq notarial təsdiq tələb olunan hallarda (daşınmaz əmlak) notarial qaydada bağlanmalıdır.
Müqavilədən sonra qüsur aşkar etsəm nə etmək olar?
Gizli qüsurlar aşkar edildikdə alıcı qiymətin azaldılmasını, qüsurun aradan qaldırılmasını, və ya müqavilədən imtina etməklə əşyanın geri qaytarılmasını tələb edə bilər.