Müqavilə Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə görə iki və ya bir neçə şəxsin mülki hüquq və vəzifələrini müəyyən etmək, dəyişmək və ya xitam etmək məqsədilə bağladığı sazişdir. Müqavilə tərəflərin azad iradəsinə əsaslanır və imzalandığı andan hüquqi qüvvə kəsb edir.
Bu bələdçidə müqavilə anlayışını, hüquqi əsaslarını, əsas növlərini və forma tələblərini ətraflı izah edirik. Müqavilə hazırlamaq üçün praktiki addımları görmək istəyirsinizsə, Müqavilə necə hazırlanır bələdçimizə nəzər salın.
Müqavilə anlayışı
Hüquqi mənada müqavilə tərəflər arasında qarşılıqlı razılığa əsaslanan, hüquq və vəzifələri yaradan iradə ifadəsidir. Müqavilənin əsasını üç element təşkil edir:
- Tərəflər - müqaviləni bağlayan fiziki və ya hüquqi şəxslər
- Predmet - müqavilənin hansı obyekt və ya əməl üzərində bağlanması
- Razılaşma - tərəflərin bütün vacib şərtlər üzrə qarşılıqlı razılığı
Hüquqi əsas
Müqavilələr Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Mülki Məcəllənin 29-cu fəsli xüsusilə müqavilə hüquq münasibətlərinə həsr olunmuşdur. Burada müqavilənin bağlanması, dəyişdirilməsi, xitam edilməsi və icrası ilə bağlı əsas qaydalar müəyyən edilir.
Bəzi xüsusi müqavilə növləri əlavə qanunvericilik aktları ilə də tənzimlənir. Məsələn, daşınmaz əmlak ilə bağlı müqavilələr müvafiq qeydiyyat qaydaları ilə tamamlanır.
Müqavilənin əsas növləri
Azərbaycan hüquq sistemində müqavilələr müxtəlif meyarlara görə təsnif olunur. Aşağıda praktikada ən çox rast gəlinən növləri sadalayırıq.
1. Alqı-satqı müqaviləsi
Satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əvəzində müəyyən pul məbləğini ödəməyi öhdəsinə götürür. Bu, ticari fəaliyyətdə ən geniş yayılmış formadır. Daha geniş məlumat üçün alqı-satqı müqaviləsi bələdçimizə baxın.
2. İcarə müqaviləsi
İcarəyə verən şəxs öz mülkiyyətində və ya istifadəsində olan əmlakı icarəyə götürənə müəyyən müddət üçün haqqı qarşılığında verir. Daşınmaz və daşınar əmlak üzərində bağlanır. Detallı təlimat üçün icarə müqaviləsi bələdçisi.
3. Xidmət müqaviləsi
İcraçı müştəri üçün müəyyən xidmət göstərməyi, müştəri isə əvəzində razılaşdırılmış haqqı ödəməyi öhdəsinə götürür. Konsaltinq, dizayn, marketinq və bənzər sahələrdə istifadə olunur.
4. Podrat müqaviləsi
Podratçı sifarişçi üçün müəyyən nəticəyə malik işi yerinə yetirməyi öhdəsinə götürür. Tikinti, təmir və istehsalat sahələrində geniş yayılıb.
5. Borc müqaviləsi
Borc verən tərəf pul və ya əşyanı borc alana verir, borc alan isə eyni miqdarda və növdə qaytarmağı öhdəsinə götürür.
Müqavilə formaları
Müqavilə tərəflərin razılığına və qanunun tələblərinə görə bir neçə formada bağlana bilər.
Şifahi forma
Sadə məişət münasibətlərində istifadə olunur. Bəzi hallarda hüquqi mübahisələr zamanı sübut edilməsi çətindir, ona görə də vacib məsələlərdə şifahi razılaşmadan qaçınmaq tövsiyə olunur.
Sadə yazılı forma
Tərəflər müqaviləni kağız üzərində yazılı şəkildə tərtib edir və imzalayırlar. Bu, ən geniş istifadə olunan formadır.
Notarial təsdiqli forma
Qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda (məsələn, daşınmaz əmlak alqı-satqısı) müqavilənin notarius tərəfindən təsdiqlənməsi tələb olunur.
Elektron forma
Azərbaycan Respublikasının "Elektron imza və elektron sənəd haqqında" Qanununa əsasən, möhkəmləndirilmiş elektron imza ilə imzalanmış elektron müqavilə kağız müqavilə ilə eyni hüquqi qüvvəyə malikdir. Bu mövzuda elektron imza bələdçimizdə daha ətraflı oxuya bilərsiniz.
Müqavilənin məcburi elementləri
Hər bir müqavilədə aşağıdakı element və məlumatlar olmalıdır:
- Tərəflərin tam adı, identifikasiya məlumatları (FİN, VÖEN)
- Tərəflərin ünvanı və əlaqə vasitələri
- Müqavilənin predmeti (nə üzərində bağlandığı)
- Tərəflərin hüquq və vəzifələri
- Qiymət və ya əvəz, ödəniş qaydaları (əgər əvəzlidirsə)
- Müqavilənin müddəti
- Məsuliyyət şərtləri
- Müqavilənin xitam əsasları
- Tərəflərin imzaları və tarix
Müqavilə necə bağlanır?
Klassik müqavilə bağlama prosesi iki mərhələdən ibarətdir:
- Təklif (oferta) - bir tərəf digərinə müqavilə bağlamaq təklifi edir. Təklif konkret olmalı və qəbul edildiyi təqdirdə müqavilə yaranacaq qədər tam olmalıdır.
- Qəbul (akseptasiya) - digər tərəf təklifi tam və qeyd-şərtsiz qəbul edir. Qəbul anında müqavilə bağlanmış sayılır.
Elektron müqavilələr üçün bu proses platformamızda avtomatlaşdırılıb. Müqaviləni yaradırsınız, qarşı tərəfə dəvət göndərirsiniz və o, elektron imza ilə qəbul edir.
Müqavilənin xitam əsasları
Müqavilə aşağıdakı əsaslarla xitam edilə bilər:
- Müqavilə öhdəliklərinin lazımi qaydada icra edilməsi
- Tərəflərin qarşılıqlı razılığı
- Birtərəfli xitam (qanunla və ya müqavilə ilə nəzərdə tutulan hallarda)
- Məhkəmə qərarı ilə
- Müqavilə müddətinin başa çatması
- Tərəflərdən birinin vəfat etməsi (şəxsi xarakterli müqavilələrdə)
Müqaviləni onlayn necə yaradım?
e-muqavilə.az platforması müqavilə yaratma və imzalama prosesini son dərəcə sadələşdirir:
- Hesab yaradın və profil məlumatlarınızı doldurun
- Hazır şablon seçin və ya öz sənədinizi yükləyin
- Qarşı tərəfin e-poçtunu daxil edin
- ASAN İmza və ya SİMA İmza ilə imzalayın
- İmzalanmış müqavilə avtomatik olaraq elektron arxivdə saxlanılır
Tez-tez verilən suallar
Şifahi müqavilə hüquqi qüvvəyə malikdirmi?
Bəli, qanunla yazılı forma tələb olunmayan hallarda şifahi müqavilə də hüquqi qüvvəyə malikdir. Lakin mübahisə zamanı sübut edilməsi çətindir.
Elektron müqavilə kağız müqavilə ilə eyni hüquqi qüvvəyə malikdirmi?
Bəli, möhkəmləndirilmiş elektron imza ilə imzalanmış müqavilə əl ilə atılan imza ilə imzalanmış müqavilə ilə eyni hüquqi qüvvəyə malikdir.
Müqaviləni dəyişmək olarmı?
Bəli, lakin yalnız tərəflərin qarşılıqlı razılığı və ya qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda. Dəyişikliklər ya əlavə razılaşma, ya da yeni müqavilə şəklində rəsmiləşdirilir.